De bouwsector kent tientallen manieren om duurzaamheid te meten. Handelaren, producenten en aannemers gebruiken vaak verschillende standaarden, waardoor vergelijking lastig wordt. Roel Laban, duurzaamheidsmanager bij de Stiho Groep en directeur van het Sustainabuild Collective, brengt tien grote partijen samen om daar verandering in te brengen. Met GSES als dataplatform bouwen zij aan een uniforme standaard die de hele bouwketen transparanter en duurzamer maakt.

Een sector die zichzelf opnieuw uitvindt

Roel Laban werkt al meer dan elf jaar aan de verduurzaming van bedrijven in uiteenlopende sectoren. Bij de Stiho Groep, een Nederlandse bouwmaterialenleverancier, is hij eindverantwoordelijk voor de ESG-strategie. Maar zijn grootste uitdaging van dit moment speelt zich buiten de muren van één bedrijf af.

Het Sustainabuild Collective (SBC) is een stichting die in 2024 het levenslicht zag. Tien grote partijen uit de bouwhandel, Nederlandse en Belgische inkooporganisaties en merken sloegen de handen ineen met één gedeeld doel: een uniforme duurzaamheidsstandaard voor de hele sector.

Verschillende partijen hadden al eigen initiatieven ontplooid. Maar daarmee loop je al snel tegen een fundamenteel probleem aan: wie zijn eigen duurzaamheidsclaims opstelt en valideert, is de slager die zijn eigen vlees keurt.

“Je kunt je eigen duurzaamheidsclaims niet beoordelen. Onafhankelijke validatie is essentieel“

— Roel Laban

Wat het SBC bijzonder maakt, is de rol die de initiatiefnemers innemen: de bouwhandel. Als schakel tussen producenten en aannemers werkt de handel dagelijks met beide kanten van de keten. Dat maakt dit de ideale plek om een uniforme standaard te introduceren.

Handelaren ontvangen duurzaamheidsvragen van aannemers die duurzamer willen bouwen, maar hebben zelf onvoldoende middelen om claims te onderbouwen. Producenten worden door elke handelaar anders benaderd. Dat leidt tot dubbel werk, onbetrouwbare data en een gebrek aan transparantie.

“Wij hebben als handel een scharnierfunctie tussen producenten en bouwers. Daarom geloven we dat een uniforme standaard vanuit de handel veel impact kan hebben.“

— Roel Laban

Bij de oprichting sloten tien partijen zich aan als initiatiefnemer: inkooporganisaties zoals Veris Bouwmaterialengroep, Zevij-Necomij, Asamco Group, Copagro en 4PLUS, en merken en groothandels zoals Stiho Groep, Bouwmaat, ISERO, Meno Group, Timber Building Supplies (met Pontmeyer en Jongeneel). Zowel Nederlandse als Belgische spelers, actief in zowel bouwmaterialen als ijzerwaren en gereedschappen.

Volgens Roel is dit een unicum in de sector: “Bij mijn weten is het nog niet eerder gebeurd dat marktpartijen dit op deze manier samen aanpakken.” Het bestuur van de stichting bestaat uit René van het Hof (TABS Holland), Olaf de Boer (Zevij-Necomij), Dries Bouwens (Asamco Group) en Lex Hemels (Veris Bouwmaterialengroep) en weerspiegelt die brede coalitie.

De keuze voor een stichting was bewust. Een eenmalige gezamenlijke uitvraag had ook gekund, maar dat bestendigt niets. Als stichting kan SBC de standaard blijven doorontwikkelen, gesprekken blijven faciliteren en per productcategorie zoals ijzerwaren, bouwmaterialen en houtplaatmaterialen een eigen comité van experts inrichten dat bepaalt hoe scoring in die niche werkt.

“We concurreren op veel vlakken, maar op duurzaamheid moeten we samen optrekken. Een gelijk speelveld is in ieders belang.“

— Roel Laban

De kern van het probleem dat SBC wil aanpakken, is niet het gebrek aan intentie, maar het gebrek aan geloofwaardige data. Duurzaamheidsclaims die niet extern gevalideerd zijn, wekken wantrouwen bij klanten en ondermijnen de geloofwaardigheid van de hele sector.

Daarom koos SBC voor een platform dat zowel product- als organisatiedata kan verwerken, opslaan en laten verifiëren: GSES. Door ruwe data te vertalen naar begrijpelijke scorecards op product- en organisatieniveau, wordt duurzaamheid vergelijkbaar en stuurbaar.

Roel onderscheidt twee kanten van het spectrum: bouwmaterialen. Waar Europese wetgeving zoals de Construction Products Regulation al zware eisen stelt aan LCA- en EPD-data, en ijzerwaren en gereedschappen, laat de retail-achtige dynamiek meer ruimte voor een scoreregeling zoals GSES die hanteert.

“Fantastisch dat er straks ontzettend veel data is, maar als niemand begrijpt waar het over gaat, zijn we nog nergens.”

— Roel Laban

SBC zocht een partner die meerdere vragen tegelijk kon beantwoorden: hoe duurzaam zijn de producten die we inkopen? Maar ook: hoe duurzaam zijn de organisaties waarmee we samenwerken? Dat tweede vraagstuk groeit snel in relevantie, gedreven door Europese verplichtingen zoals de CSRD.

GSES biedt een platform dat beide niveaus aankan. De samenwerking bouwt voort op een al bewezen aanpak: eerder werkte GSES samen met Zevij Necomij om eigen merkartikelen te meten en te publiceren als datakaarten in de online catalogus. Inkopers kunnen daarmee duurzaamheid meewegen in assortiment keuzes.

Voor SBC is de ambitie groter: een sector-brede uitvraag bij een eerste selectie leveranciers, als startpunt voor een schaalbaar systeem dat uiteindelijk ook buiten Nederland en België kan werken.

“We waren op zoek naar een partij die data kan verwerken, verifiëren én op een begrijpelijke manier terugbrengen naar de markt. Dat is GSES.”

— Roel Laban

Data verzamelen is geen einddoel. Roel is helder over wat SBC wil bereiken: inkopers en categorie managers beter ondersteunen bij het maken van duurzame keuzes, aannemers voorzien van betrouwbare duurzaamheidsinformatie en producenten structureel bevragen op hun duurzaamheidsprestaties.

Dat vereist meer dan een platform, het vereist een cultuurverandering. Roel heeft in andere sectoren gezien hoe lang die aanlooptijd kan duren. Maar hij heeft ook gezien dat het werkt, als de juiste partijen samen de standaard bepalen.

“We beogen uiteindelijk gedragsverandering. En ik heb in andere sectoren gezien hoe dat kan mits je het samen aanpakt.”

— Roel Laban

De korte termijn is concreet: een eerste uitvraag bij een selectie producenten vanuit de initiatiefnemers. Daarna volgen verfijning van de methodiek, uitbreiding van het netwerk en gesprekken met brancheorganisaties, Europese inkooporganisaties en databedrijven.

De lange termijn is ambitieus: als de aanpak werkt in de Benelux, wil SBC de standaard exporteren naar andere Europese markten. Veel producenten in de bouw zijn Europees georganiseerd en een Europese standaard is dan de logische volgende stap.

“We dromen best groot. Als dit in de Benelux werkt, is er geen reden om het niet ook in de rest van Europa te doen.”

— Roel Laban

ADP was al jarenlang bezig met duurzaamheid, maar niemand wist het. Hoe Ada Knol versnipperde initiatieven omzette in een meetbare, organisatiebrede strategie. En waarom ze begon voordat de wetgeving dit vereiste.

Duurzaamheid als goed bewaard geheim

Toen Ada Knol in 2017 haar rol als CSR Consultant bij ADP op zich nam, eerst als uitbreiding naast haar sales-functie, stuitte ze op iets verrassends. ADP deed al veel aan duurzaamheid. Maar niemand wist het.

Windenergie werd al jaren ingekocht. Er was afvalscheiding. Er was veel aandacht voor diversiteit. En toch: de initiatieven lagen verspreid door de organisatie, los van elkaar, onzichtbaar voor de rest. Geen verbinding, geen verhaal, geen meetbare impact.

“Er waren allerlei initiatieven, maar heel verspreid in de organisatie en niemand wist er eigenlijk van. Het was eigenlijk een groot geheim. Dus mijn eerste taak was om het zichtbaar te maken, om het omhoog te brengen.”

— Ada Knol

Deze situatie is herkenbaar voor veel organisaties: duurzaamheidsinspanningen bestaan, maar leven als silo's. De uitdaging is niet altijd beginnen, het is verbinden, meten en communiceren.

 Van vrijwillig initiatief naar KPI op het managementdashboard

In 2019 werd Ada's rol een betaalde functie. Niet toevallig: de druk vanuit klanten en Europese regelgeving nam toe. Maar Ada’s overtuiging was al eerder helder, intrinsieke motivatie brengt je op gang, maar KPI’s houden je op koers.

“Intrinsieke motivatie is misschien de drive om te beginnen, maar de KPI's heb je gewoon nodig. We werken in het bedrijfsleven. Waar er KPI's zijn, daar wordt naar gestreefd. Als dat er niet is, dan is het een nice to have.”

— Ada Knol

Dit inzicht stuurde de aanpak: duurzaamheid niet als project naast de business, maar als onderdeel van het managementdashboard. Meetbaar. Verantwoordelijk. Strategisch.

2017

Starts met duurzaamheidsbeleid vóór CSRD-wetgeving

A+++

Energielabel van het volledig gerenoveerde kantoorgebouw

Scope 1, 2 en 3: CO₂ als startpunt

De meest gevraagde rapportage? CO₂-uitstoot. ADP begon met wat het meest concreet is: het eigen wagenpark (scope 1), ingekochte energie (scope 2) en woon-werkverkeer plus zakelijke reizen (scope 3).

Medewerkers rapporteren hun woon-werkverkeer zelf via een intern systeem.

Tegelijkertijd laat het gebouw zien wat een integrale aanpak betekent. Het kantoor, 60 jaar oud, net zo lang als ADP in Nederland is, werd volledig gestript en herbouwd. Alleen de muren bleven staan. Nieuw glas, andere klimaatbeheersing, open kantoorinrichting, kantoormeubilair lokaal ingekocht en grotendeels gemaakt van gerecycled materiaal.

Duurzaamheid als cultuur, niet als project

Naast rapportage werkt ADP aan gedragsverandering van binnenuit. Vrijwillige medewerkersgroepen, Business Resource Groups, verbinden collega’s rondom thema’s als vrouwelijk leiderschap, persoonlijke talenten en groene initiatieven.

BRG Green deed onlangs een oproep met drie simpele gedragsregels: zet je scherm uit als je weggaat, zet de verwarming lager en open het rolgordijn voor de planten. Klein, maar concreet. En dat is precies de aanpak: grote doelen vertalen naar dagelijks gedrag.

“Op het moment dat R&D iets vertelt over een verandering aan de achterkant van ons systeem, vraag ik: wat is de impact? Kunnen we meten hoeveel energie we daarmee besparen? Daarmee laat ik zien hoe jouw werk bijdraagt aan duurzaamheid.”

— Ada Knol

Advies voor elke organisatie: Begin gewoon

Hier is het advies van Ada aan MKB-bedrijven die niet weten waar ze moeten beginnen:

• Begin met inventariseren: wat doe je al? Meer dan je denkt.
• Gebruik de Voluntary SME-standaard als leidraad, ook als de CSRD niet op jou van toepassing is.
• Stel elk jaar één concrete verbeterdoelstelling vast en pak die aan.
• Integreer duurzaamheid in je KPI's, anders blijft het een 'nice to have'.
• Treat reporting not as an annual sprint, but as a continuous process.
• Denk in zeven generaties: welk besluit neem ik nu dat mijn achterkleinkinderen nog ten goede komt?

Dat laatste, denken in zeven generaties, is voor Ada meer dan een metafoor. Het is een filosofisch ankerpunt dat tegengewicht biedt aan de kwartaaldynamiek van het bedrijfsleven.

“Als ik nu een boom plant, dan heb ik daar eigenlijk weinig plezier meer van. Maar mijn achterkleinkinderen juist wel.”

— Ada Knol